የዲጂታል ኢትዮጵያ 2030 ስትራቴጂ

ምንድን ነው?

ዲጂታል ኢትዮጵያ 2030 ሀገራዊ የዲጂታል ለውጥ ፍኖተ ካርታ ነው። ይህ ስትራቴጂ የ"ዲጂታል ኢትዮጵያ 2025"ን ስኬት መነሻ ያደርጋል። ዋና ዓላማው ኢትዮጵያን በቴክኖሎጂ የበለጸገች ሀገር ማድረግ ነው። ሀገሪቱን ወደ እውቀት እና ቴክኖሎጂ መር ኢኮኖሚ የሚያሸጋግር ድልድይ አቅጣጫ ማሳያ ነው።

የራዕይ ማዕዘናት

* ሁለንተናዊ ተደራሽነት፡ በ2030 ሁሉም ዜጋ የኢንተርኔት ተጠቃሚ ይሆናል።
* የኢኮኖሚ አበርክቶ፡ የዲጂታል ዘርፉ ለጠቅላላ የሀገር ውስጥ ምርት (GDP) 12% ድርሻ ይኖረዋል።
* የስራ እድል፡ ዘርፉ 1 ሚሊዮን አዳዲስ ስራዎችን ይፈጥራል።
* የእውቀት ግንባታ፡ 70% ህዝብ እና 80% የመንግስት ሰራተኛ መሰረታዊ የዲጂታል ክህሎት ይኖረዋል።
ይህ ራዕይ ቴክኖሎጂን እንደ መሳሪያ ብቻ አይመለከትም። ቴክኖሎጂን የብልጽግና ሞተር ያደርገዋል። ዜጎች በኢኮኖሚ፣ በማህበራዊ እና በፖለቲካዊ ጉዳዮች በንቃት የመሳተፍ አቅም የሚፈጥር መሳሪያ አድርጎ ይገልጸዋል። የኢትዮጵያን የተፈጥሮ እና የሰው ሀብት ከዘመኑ ቴክኖሎጂ ጋር ያዋህዳል።

የትኩረት መስኮች

ስትራቴጂው የተወሰኑ ቁልፍ ዘርፎች ላይ ያተኩራል። እነዚህ ዘርፎች የሀገሪቱን ኢኮኖሚ ለመቀየር አቅም አላቸው።
1. ግብርናን በዲጂታል ማዘመን (Agri-Tech)
ግብርና የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት ነው። ሆኖም አሰራሩ ባህላዊ ነው። 2030 ስትራቴጂ ይህንን ይቀይራል። አርሶ አደሩ ዘመናዊ መረጃዎችን በሞባይል ስልኩ ያገኛል። የአየር ንብረት ትንበያዎችን ቀድሞ ይሰማል። የገበያ ዋጋን ያውቃል። ዘመናዊ የእርሻ ዘዴዎችን ይማራል። የሰብል በሽታዎችን በሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) መለየት የሚችልበት አቅም ይፈጥራል። ይህም የምርት ጥራትን እና ብዛትን በእጅጉ እንዲጨምር ያደርጋል።
2. ማኑፋክቸሪንግ እና "ኢንዱስትሪ 4.0"
ኢትዮጵያ አምራች ሀገር መሆን ትፈልጋለች። ይህ የሚሳካው ቴክኖሎጂ ሲታከልበት ነው። ፋብሪካዎች በሮቦቲክስ እና በAI መታገዝ አለባቸው። ይህም ከፍጥነት መጨመር ባሻገር የብክነት መጠንን በከፍተኛ ደረጃ ይቀንሳል። የምርት ጥራት ይጨምራል። አነስተኛ እና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች የዲጂታል ግብይትን ይጠቀማሉ። ምርታቸውን ለዓለም ገበያ በቀላሉ ያቀርባሉ።
3. የቱሪዝም ዘርፍ ትራንስፎርሜሽን
ኢትዮጵያ በርካታ የቱሪስት መስህቦች አሏት። ነገር ግን ዘርፉ በሚፈለገው ልክ አላደገም። ዲጂታል ማሻሻጥ (Digital Marketing) ወሳኝ ነው። በመሆኑም በስትራቴጂው መሰረት ቱሪስቶች ክፍያዎችን በኦንላይን ይፈጽማሉ፤ መረጃዎችን በዲጂታል ካርታዎች ያገኛሉ፤ የቨርቹዋል ቱሪዝም (VR) ቴክኖሎጂዎች መስህቦችን ለዓለም ያስተዋውቃሉ።
4. መንግስታዊ አገልግሎቶች
የመንግስት አሰራር ብዙ ጊዜ ቀርፋፋ ነው። ቢሮክራሲ እና ሙስና ይበዛዋል። የኤሌክትሮኒክ አስተዳደር እነዚህን ችግሮች ከመሰረታቸው ይፈታሉ። ዜጎች ከቤታቸው ሆነው አገልግሎት ያገኛሉ። ፓስፖርት፣ መንጃ ፈቃድ እና የንግድ ፈቃድ በኦንላይን ይሰጣል። የመንግስት ግዥ ስርዓት (e-GP) ዲጂታል ይሆናል። ይህ ግልጽነትን እና ተጠያቂነትን ያሰፍናል።
5. የንግድ ውክልና ስራዎች ( BPO)
ኢትዮጵያ በርካታ ወጣቶች አሏት። የዲጂታል ክህሎት ካላቸው ለዓለም አቀፍ ተቋማት መስራት ይችላሉ። በሀገር ውስጥ ሆነው የውጭ ኩባንያዎችን ስራ ያከናውናሉ። ይህ "ዲጂታል ኤክስፖርት" ይባላል። ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ያስገኛል። የስራ አጥነትን በከፍተኛ ደረጃ ይቀንሳል።

በትግበራ ሂደቱ ሊያጋጥሙ የሚችሉ ቁልፍ መሰናክሎች

ራዕዩ ያማረ ነው። ነገር ግን መሬት ላይ ለማውረድ ፈታኝ ነው። ዋነኛ መሰናክሎች የሚከተሉት ናቸው፡
1. የመሰረተ ልማት እጥረት
ዲጂታል ኢኮኖሚ ያለ መብራት እና ኢንተርኔት አይታሰብም። በኢትዮጵያ የኤሌክትሪክ ኃይል መቆራረጥ የተለመደ ነው። የኢንተርኔት ሽፋን በከተሞች የተሻለ ቢሆንም በገጠር እጅግ ደካማ ነው። አስተማማኝ ኔትወርክ እና ኃይል ከሌለ ስትራቴጂው የወረቀት ነብር ሆኖ ይቀራል።
2. የዲጂታል ክህሎት እና የእውቀት ክፍተት
ብዙሃኑ ማህበረሰብ የቴክኖሎጂ እውቀት በጣም ዝቅተኛ ነው። አርሶ አደሩ፣ ነጋዴው እና አንዳንድ የመንግስት ሰራተኞች የዲጂታል ክህሎት የላቸውም። ዘመናዊ መተግበሪያዎችን ለመጠቀም ይቸገራሉ። አዲስ ቴክኖሎጂ ማምጣት ብቻውን በቂ አይደለም። ተጠቃሚው ካልሰለጠነ ፋይዳ አይኖረውም።
3. የፋይናንስ እና የካፒታል አቅርቦት ማነስ
የዲጂታል መሰረተ ልማት ውድ ነው። ግዙፍ ዳታ ማዕከላትን (Data Centers) መገንባት ብዙ ገንዘብ ይጠይቃል። አዳዲስ የቴክኖሎጂ ስራ ፈጣሪዎች (Startups) የካፒታል እጥረት አለባቸው። ባንኮች ለቴክኖሎጂ ፈጠራ ብድር ለመስጠት ይፈራሉ። የውጭ ምንዛሬ እጥረት ቴክኖሎጂዎችን ከውጭ ለማስገባት እንቅፋት ነው።
4. የህግ እና የፖሊሲ ክፍተቶች
ቴክኖሎጂው በፍጥነት ያድጋል። ህጎች ግን ወደ ኋላ ይቀራሉ። የዳታ ግላዊነት (Data Privacy) ጥበቃ ህጎች ጠንካራ መሆን አለባቸው። የኢ-ኮሜርስ ህጎች በተግባር መፈተን ይኖርባቸዋል። ኢንቨስተሮች ግልጽ የህግ ማዕቀፍ ይፈልጋሉ። አንዳአንድ ከስትራቴጂው ጋር ተያያዥ ህጎች ካልተስተካከሉ ጉልህ ድርሻ የውጭ ኩባንያዎች አይመጡም።
5. የሳይበር ደህንነት ስጋት
ሀገር ዲጂታል ስትሆን አደጋውም ይጨምራል። የባንክ መረጃዎች ሊሰረቁ ይችላሉ። የመንግስት ሚስጥሮች ሊጠለፉ ይችላሉ። ጠንካራ የሳይበር መከላከያ ግድግዳ ያስፈልጋል። ማህበረሰቡ በሲስተሙ ላይ እምነት ሊኖረው ይገባል። ተደጋጋሚ ጥቃት ካለ ህዝቡ ወደ ባህላዊው አሰራር ይመለሳል።
6. ለውጥን መቃወም
ሰዎች የለመዱትን መተው አይፈልጉም። አዲሱ አሰራር ፈታኝ ይመስላቸዋል። በመንግስት መዋቅር ውስጥ የሚገኙ አንዳንድ አካላት ዲጂታላይዜሽንን አይፈልጉም። ምክንያቱም ሙስናን ስለሚከለክል ነው። ጥቅማቸው የሚቀርባቸው ግለሰቦች የለውጡ ትልቅ እንቅፋት ይሆናሉ።

መወሰድ ያለባቸው የመፍትሄ እርምጃዎች

መሰናክሎቹን ለማለፍ የተቀናጀ ጥረት ያስፈልጋል። መንግስት የጀመራቸው ስራዎች አሉ። ተጨማሪ መወሰድ ያለባቸው እርምጃዎችም አሉ።
1. የመሰረተ ልማት ኢንቨስትመንትን ማሳደግ
መንግስት ከግሉ ዘርፍ ጋር መስራት አለበት (PPP ማዕቀፍ)። የኤሌክትሪክ ኃይል አቅርቦትን ማስተካከል የመጀመሪያው ስራ ነው። ታዳሽ ኃይሎችን (እንደ ፀሀይ እና ነፋስ) በስፋት መጠቀም ያስፈልጋል። የቴሌኮም ዘርፉን ይበልጥ ክፍት ማድረግ ጠቃሚ ነው። የሳፋሪኮም መግባት ጥሩ ጅማሮ ነው። ተጨማሪ ኦፕሬተሮች መግባት አለባቸው። ፉክክር ሲኖር ጥራት ይጨምራል፤ ዋጋ ይቀንሳል።
2. ትምህርት እና የሰው ሀይል ግንባታ
የዲጂታል ክህሎት ከመሰረታዊ ትምህርት መጀመር አለበት። ትምህርት ቤቶች የኮምፒውተር ትምህርትን በተግባር ማስተማር ይኖርባቸዋል። የ"አምስት ሚሊዮን ኮደሮች" ኢኒሼቲቭ እጅግ የሚበረታታ ነው። ይህ ፕሮጀክት በፍጥነት እና በጥራት መፈጸም አለበት። ለህብረተሰቡ ሰፊ የግንዛቤ ማስጨበጫ ዘመቻዎች መሰራት አለባቸው። በመደበኛነትም በተለያዩ ቋንቋዎች የቴክኖሎጂ መረጃዎች የሚቀርቡ፣ ስልጠና እና ትምህርት የሚሰጡ ድረገጾች እና ሌሎች አማራጭ መንገዶች በስፋት መኖር አለባቸው።
3. ብሔራዊ ዲጂታል መታወቂያ እና ክፍያ ስርዓት
የ"ፋይዳ" (Fayda) ዲጂታል መታወቂያ በፍጥነት ለሁሉም ዜጋ መዳረስ አለበት። ይህ የዲጂታል ኢኮኖሚው በር ከፋች ነው። የዲጂታል ክፍያ አማራጮችን ማብዛት ያስፈልጋል። "ቴሌብር" እና "ኤም-ፔሳ" ጥሩ ምሳሌዎች ናቸው። ባንኮች ስርዓቶቻቸውን ማስተሳሰር (Interoperability) አለባቸው። ጥሬ ገንዘብ አልባ (Cashless) ማህበረሰብ መፍጠር ወሳኝ ነው።
4. ለስታርትአፖች (Startups) ምቹ ምህዳር መፍጠር
የቅርብ ጊዜው የ"ስታርትአፕ አዋጅ" ተግባራዊ መሆን አለበት። ወጣት ፈጣሪዎች የቢሮ ቦታ፣ የታክስ እፎይታ እና የብድር አቅርቦት ይፈልጋሉ። የቬንቸር ካፒታል (Venture Capital) ባህልን ማሳደግ ያስፈልጋል። የውጭ ኢንቨስተሮች በቴክኖሎጂው ዘርፍ ገንዘብ እንዲያፈሱ ማበረታቻዎች ሊሰጡ ይገባል።
5. ጠንካራ የህግ እና የሳይበር ደህንነት ማዕቀፍ
የዜጎችን ዳታ የሚጠብቅ ግልጽ ህግ መውጣት አለበት። የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት አስተዳደር (INSA) አቅሙን ማሳደግ ይኖርበታል። አለም አቀፍ የሳይበር ደህንነት ስታንዳርዶችን መከተል ያስፈልጋል። ህዝቡም ስለ ዳታ ጥበቃ ማወቅ እና መጠንቀቅ አለበት።
6. የአስተሳሰብ ለውጥ ማምጣት
ለውጥን መፍራት ተፈጥሯዊ ነው። ስለዚህ አመራሮች ራሳቸው አርአያ መሆን አለባቸው። ዲጂታል አሰራር ጊዜን፣ ጉልበትን እና ገንዘብን እንደሚያድን በተግባር ማሳየት ያስፈልጋል። በመንግስት መስሪያ ቤቶች ውስጥ የወረቀት አሰራርን ቀስ በቀስ ማቆም ግድ ይላል።

ማጠቃለያ

ዲጂታል ኢትዮጵያ 2030 ለሀገሪቱ የቅንጦት ጉዳይ አይደለም። የህልውና እና የብልጽግና መሰረት ነው። ስትራቴጂው ኢትዮጵያን ከአግሮ-ኢንዱስትሪ ወደ እውቀት መር ኢኮኖሚ ያሸጋግራል። ይህ ጉዞ ቀላል አይሆንም። የመሰረተ ልማት ማነስ፣ የክህሎት ክፍተት እና የፋይናንስ እጥረት ይፈትኑታል።
ሆኖም ተስፋ ሰጪ ጅምሮች አሉ። የቴሌኮም ዘርፍ ሪፎርም፣ የፋይዳ መታወቂያ፣ የዲጂታል ክፍያዎች መስፋፋት እና የ5 ሚሊዮን ኮደሮች ስልጠና ትልልቅ እርምጃዎች ናቸው። እነዚህ ጅምሮች ተጠናክረው ከቀጠሉ ኢትዮጵያ በ2030 በአፍሪካ የዲጂታል ማዕከል መሆን ትችላለች። ስኬቱ የመንግስትን፣ የግሉን ዘርፍ እና የህብረተሰቡን የጋራ ጥረትና ተነሳሽነት አጥብቆ ይጠይቃል። ቴክኖሎጂ የድህነት ማጥፊያ እና የብልጽግና ማፋጠኛ ሞተር ለማድረግ የሁሉም አካላት የተቀናጀና የተደራጀ ርብርብ ግድ ይላል።